Nhịn ăn để “bỏ đói” khối u có thực sự hiệu quả? Đây là câu trả lời của chuyên gia ung bướu

Nhiều người tin rằng việc nhịn ăn kéo dài hoặc cắt giảm hoàn toàn tinh bột có thể khiến tế bào ung thư thiếu nguồn dinh dưỡng và ngừng phát triển. Quan điểm này đang được lan truyền mạnh mẽ trên mạng xã hội và được không ít bệnh nhân áp dụng với hy vọng hỗ trợ điều trị bệnh.

Dưới đây là lời giải thích chi tiết nhất của các chuyên gia ung bướu về quan điểm nhịn ăn để ‘bỏ đói’ khối u.

Người bệnh ung thư có nên nhịn ăn để “bỏ đói” khối u?

Theo các chuyên gia, tế bào ung thư cần năng lượng để phát triển, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc nhịn ăn sẽ khiến khối u bị “bỏ đói”.

BS Nguyễn Duy Anh, chuyên gia ung bướu, cho biết tế bào ung thư có khả năng thích nghi rất cao với môi trường thiếu dinh dưỡng. Chúng không chỉ sử dụng glucose (đường) mà còn có thể khai thác nhiều nguồn năng lượng khác như axit amin từ protein hoặc axit béo từ mỡ dự trữ của cơ thể.

Khi người bệnh nhịn ăn kéo dài, cơ thể sẽ lần lượt huy động các nguồn năng lượng dự trữ để duy trì hoạt động sống. Ban đầu là glycogen trong gan, tiếp đến là mỡ và cuối cùng là protein từ khối cơ.

Điều đáng lo ngại là trong quá trình này, cơ thể người bệnh bị suy kiệt trước khi khối u bị ảnh hưởng đáng kể. Hậu quả là sụt cân, mất cơ, suy giảm miễn dịch và giảm khả năng đáp ứng với các phương pháp điều trị như hóa trị, xạ trị hay miễn dịch trị liệu. Nói cách khác, người bệnh có thể đang “bỏ đói” chính cơ thể mình thay vì “bỏ đói” tế bào ung thư.

Chưa có bằng chứng khoa học chứng minh nhịn ăn giúp điều trị ung thư

Mặc dù nhiều thông tin trên mạng xã hội khẳng định nhịn ăn có thể làm chậm sự phát triển của ung thư, nhưng các nghiên cứu khoa học hiện nay vẫn chưa đưa ra kết luận như vậy.

Một tổng quan hệ thống được công bố trên tạp chí Quality of Life Research đã phân tích gần 4.000 tài liệu liên quan đến việc nhịn ăn ở bệnh nhân ung thư. Sau quá trình sàng lọc nghiêm ngặt, chỉ có 8 nghiên cứu với tổng cộng 379 bệnh nhân đủ điều kiện để đánh giá.

Kết quả cho thấy dữ liệu hiện tại còn rất hạn chế và chưa chứng minh được lợi ích rõ ràng của việc nhịn ăn đối với chất lượng cuộc sống, hiệu quả điều trị hay giảm tác dụng phụ của các phương pháp điều trị ung thư.

Trong khi đó, những tác hại của tình trạng sụt cân ngoài ý muốn và suy dinh dưỡng ở bệnh nhân ung thư đã được chứng minh rõ ràng qua nhiều nghiên cứu. Vì vậy, các chuyên gia khẳng định chưa có cơ sở khoa học đủ mạnh để khuyến cáo người bệnh tự ý nhịn ăn kéo dài với mục đích điều trị hoặc kiểm soát ung thư.

Suy dinh dưỡng làm giảm hiệu quả điều trị ung thư

Trong điều trị ung thư hiện đại, mục tiêu không chỉ là kiểm soát khối u mà còn phải duy trì thể trạng tốt nhất cho người bệnh.

Thực tế cho thấy từ 50-80% bệnh nhân ung thư có nguy cơ hoặc đã rơi vào tình trạng suy dinh dưỡng trong quá trình điều trị. Đây là một trong những yếu tố làm tăng biến chứng, giảm chất lượng cuộc sống và ảnh hưởng đến tiên lượng sống còn.

Khi cơ thể thiếu năng lượng và dưỡng chất, người bệnh có thể gặp phải hàng loạt vấn đề như sụt cân nhanh, mất khối cơ, suy giảm hệ miễn dịch, nguy cơ nhiễm trùng cao, khó dung nạp hoá trị và xạ trị, giảm sức bền cùng khả năng vận động.

Đặc biệt, mất cơ là tình trạng rất đáng lo ngại ở bệnh nhân ung thư. Nhiều người vẫn có cân nặng tương đối bình thường nhưng thực tế đã mất đáng kể lượng cơ xương, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hồi phục và chống chọi với bệnh tật.

Vì sao duy trì khối cơ lại quan trọng với bệnh nhân ung thư?

Trong những năm gần đây, nhiều phương pháp điều trị hiện đại như miễn dịch trị liệu đã mang lại hy vọng mới cho người bệnh ung thư. Tuy nhiên, hiệu quả của các phương pháp này phụ thuộc rất lớn vào tình trạng sức khỏe tổng thể của bệnh nhân.

Hệ miễn dịch muốn hoạt động hiệu quả cần được cung cấp đầy đủ năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất. Nếu cơ thể suy dinh dưỡng kéo dài, khả năng tạo ra đáp ứng miễn dịch tối ưu sẽ bị ảnh hưởng.

Đó là lý do các chuyên gia dinh dưỡng và bác sĩ ung bướu luôn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì cân nặng hợp lý, bảo vệ khối cơ và đảm bảo chế độ ăn đầy đủ trong suốt quá trình điều trị.

Cảnh giác với các chế độ ăn được quảng cáo là “chữa ung thư”

Không chỉ nhịn ăn, nhiều chế độ ăn khác cũng đang được lan truyền rộng rãi như cắt bỏ hoàn toàn tinh bột, chỉ ăn thịt đỏ, ăn thực dưỡng cực đoan và sử dụng một số loại thực phẩm được quảng cáo có khả năng tiêu diệt tế bào ung thư.

Theo các chuyên gia, người bệnh cần phân biệt rõ giữa giả thuyết khoa học và bằng chứng lâm sàng. Một số chế độ ăn như ketogenic (ăn ít carbohydrate, nhiều chất béo) hoặc các hình thức nhịn ăn gián đoạn đã được nghiên cứu trên một số nhóm bệnh nhân ung thư nhất định. Một số kết quả ban đầu cho thấy có thể tạo ra những thay đổi chuyển hóa tích cực.

Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có đủ bằng chứng để khuyến cáo áp dụng rộng rãi cho tất cả bệnh nhân ung thư. Hiệu quả của những chế độ ăn này còn cần được nghiên cứu thêm trên quy mô lớn hơn.

Người bệnh cần đặc biệt cảnh giác với những nội dung tuyên bố rằng chỉ cần thay đổi chế độ ăn là có thể chữa khỏi ung thư hoặc khuyên bệnh nhân từ bỏ các phương pháp điều trị chuẩn như phẫu thuật, hóa trị hay xạ trị.

Các chuyên gia cũng lưu ý không nên đặt niềm tin tuyệt đối vào những câu chuyện thành công mang tính cá nhân hoặc các quảng cáo gắn liền với việc bán thực phẩm chức năng và sản phẩm thương mại.

Chế độ dinh dưỡng phù hợp cho bệnh nhân ung thư

Theo các khuyến cáo chuyên môn hiện nay, ưu tiên hàng đầu trong chăm sóc dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư là phòng ngừa suy dinh dưỡng và duy trì khối cơ.

Một chế độ ăn khoa học cần đáp ứng các nguyên tắc sau:

• Cung cấp đủ năng lượng cho nhu cầu cơ thể.
• Bổ sung đầy đủ protein từ thịt, cá, trứng, sữa, đậu đỗ.
• Duy trì cân bằng giữa tinh bột, chất đạm và chất béo.
• Tăng cường rau xanh và trái cây tươi.
• Uống đủ nước mỗi ngày.
• Điều chỉnh thực đơn phù hợp với từng giai đoạn điều trị.

Bên cạnh đó, dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư cần được cá thể hóa theo từng loại bệnh, mức độ tiến triển, tình trạng sức khỏe và phương pháp điều trị đang áp dụng.

Nhịn ăn để “bỏ đói” khối u là quan niệm chưa được khoa học chứng minh. Thay vì làm chậm sự phát triển của ung thư, việc nhịn ăn kéo dài có thể khiến người bệnh suy dinh dưỡng, mất cơ, suy giảm miễn dịch và làm giảm hiệu quả điều trị. Các chuyên gia khuyến cáo bệnh nhân ung thư không nên tự ý áp dụng các chế độ ăn cực đoan. Việc duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng, đầy đủ năng lượng và tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ vẫn là giải pháp quan trọng nhất giúp nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện chất lượng cuộc sống.